Boshlang‘ich ta’lim

Fan/modul kodi

BTTar1205

O‘quv yili

2024-2025

Semestr(lar)

2

Kredit

5

Fan/modul turi

Majburiy

Ta`lim tili

O‘zbek

Haftadagi dars soatlari

4

1.

Fanning nomi

Auditoriya mashg‘ulotlari

Mustaqil ta`lim

Jami

Boshlang’ich ta’limda tarbiya fani

60

90

150

2

Fanning mazmuni

Fanni o‘qitishning maqsadi –  talabalarni- bo‘lajak  pedagoglarni  tarbiyaviy  ishlarning  tashkil  etilishini nazariy  va  amaliy  asoslari  bilan  tanishtirish,  tarbiyaviy  tadbirlarni tashkil  et  ko‘rsatish,  ta’lim  mazmuni  sifati  va samaradorligini oshirishda yangicha ishlashning mazmuni,  mohiyati, tamoyili, metodi,  vositalari  va  shakllaridan  samarali  foydalanish,  sog‘lom  avlodni tarbiyalash  masalalariga  oid  bilim,  ko‘nikma  va  malakalarni shakllantirishdan iborat.

          Fanni o‘qitishning vazifalari –  bo‘lajak pedagoglarda tarbiyaviy  tadbirlarni  tashkil  etishning  shart-sharoitlarini  aniklash, pedagoglarning  o‘quvchilar  bilan  o‘zaro  muomalasini  o‘rganish,  tarbiyaviy

tadbirlarni  tashkil  etish,  uning  sifati  va  samaradorligini  oshirishda yangicha ishlashning metodi, vositalari va shakllaridan foydalanish yo‘llarini ko‘rsatish,  o‘quvchilarni  o‘rganish,  kuzatish  va  ta’sir  ko‘rsatish  yo‘llarini aniqlash;  guruh  jamoasini  tashkil  etish  va  uni  tarbiyalash  metodikasini yoritish.

 II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg‘ulotlari)

 II.I. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi:

         1-mavzu: “Tarbiya ijtimoiy-tarixiy zarurat sifatida. Boshlang’ich ta’limda tarbiya fani” fanining  maqsadi  va vazifalari

        Tarbiyaning  umumiy  ta’rifi.  Tarbiya  jarayoni  va  uning  mohiyati va shaxs tarbiyasidagi roli. Boshlang’ich ta’limda tarbiya fani haqida tushunch. Tarbiya fani   asosida o‘quvchilarni  g‘oyaviy  tarbiyalash  maksadi,  vazifalari,  usullari  va  pedagogik tahlili. 

          2-mavzu: Milliy tarbiya konsepsiyasi.

        Ta’lim to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir. O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining ta’lim to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

         3-mavzu:  Milliy urf-odat, qadriyat va an’analar-tarbiya asosi.

         Farobiyning komil inson haqidagi fikrlari. Abu Rayhon Beruniyning moddiy  va  ma’naviy  olam  yaxlitligi  to‘grisidagi  qarashlari.  Alisher Navoiyning  o‘zlikni  anglash  haqidagi  g‘oyalari  ilmiy-ma’rifiy  merosi  va uning  tarbiyaviy  ahamiyati. 

          4-mavzu: Ta`lim-tarbiya jarayonida oila, mahalla va ta`lim muassasi integartsiyasi

         Mahalla haqida tushuncha. O’quvchi tarbiyasida oila, mahalla va maktab integratsiyasi.Oila, mahalla va maktab hamkorligining shaxs manaviyatini shakllantirishdagi o’rni.

          5-mavzu: Tarbiya jarayonining  samaradorligini oshirishda ilg`or xorijiy tajribalar

         Ilg‘or xorijiy pedagogik tajribaga uch xil asosiy yondashuv mavjud. Ular: ¬ namuna sifatida boshqa pedagoglar ishlariga nisbatan yaxshi natija ko‘rsatuvchi pedagogning o‘z ish tajribalariga yondashish; ¬ ilmiy tekshirish va tajriba-sinov ishlarini hayotga tadbiq eta oladigan, yaxshi natijalarga erishadigan faoliyatlariga yondashish; ¬ yangi, noyob bilimlar yaratuvchi ijodiy izlanuvchi ijodkor pedagoglarga yondashish.

        6-mavzu: Tarbiyaning umumiy metodlari,shakllari va vositalari

         Tarbiya qoidalari pedagogik ta’lim va tarbiya jarayonini yaxshiroq tashkil e’tish maqsadida foydalanaladigan boshlang’ich holat, rahbarlik asosidir. Ta’lim qoidalari o’qituvchi, tarbiyachilarga yo’l-yo’riq ko’rsatuvchi qoidalar hisoblanadi, yangi kishini shakllantirish vazifalari bilan belgilanadi. Tarbiya qoidalari sharq va markaziy Osiyo faylasuf donishmandlarining fikrlari va milliy pedagogikada e’rishgan yutuqlarga asoslanadi.Tarbiyaning mazmuni, tashkil e’tishi, usullari va ularga qo’yiladigan talablar shu qoidalarda o’z ifodasini topadi.

         7-mavzu: Boshlang`ich sinf o`quvchilarida muvafaqiyatga erishishga intilish motivi shaxsning ustuvor xususiyati sifatida  

        Boshlang’ich sinf o’quvchilarining iste’dodini rivojlantirish omillari Farzand  hatti -harakatini to’g’ri baholash:maqtov yoki jazolash. Farzand tarbiyasida har kimning oʻz pozitsiyasiga egaligi. Farzandni pedagogik  psixologik jihatdan oqilona to’g’ri tarbilash. Muvaffaqiyatga erishgan shaxslarning “Oltin siri” haqida suhbat.                                                         

         8-mavzu: Boshlang`ich sinf o`quvchilarida ijtimoiy kompetensiyalarni shakllantirishda ta`lim taxnologiyalaridan foydalanish (1-4 sinf tarbiya darsi).

 O’quvchilarda tayanch kompetensiyalarni shakllantirish uchun ta’lim texnologiyalarini tanlashda o’quv fani o’qituvchisi taqvim mavzu rejada mazkur sinf uchun belgilangan tayanch kompetensiyalarni belgilab oladi.

         9-mavzu: Boshlang`ich sinf o`quvchilarida ijobiy  fazilatlarini shakllantirish mexanizmi  (1-4sinf tarbiya darsi).

          O'quvchilar va bolalar bilan bog'liq holda, ko'pincha bolaning atrofidagi kattalar uning istalmagan xatti-harakatlarini kuchaytiradi, chunki bola uning xatti-harakatlari tufayli narsalar e'tiborni oladi.

         10-mavzu: Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida hikmatlardan foydalanish orqali tayanch kompetensiyalarni shakllantirish. 

           Mamlakatimizda ta’limning uzluksizligi, barkamol shaxsni tarbiyalashga yo‘naltirilganligidan kelib chiqqan holda, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limida o‘qitiladigan umuta’lim fanlari mazmunining izchilligini ta’minlash maqsadida 6 ta tayanch kompetensiyalar hamda har bir o‘quv fani mazmunidan kelib chiqqan holda xususiy kompetensiyalar belgilandi.

          11-mavzu: Tarbiya darslarida o`quvchini o`z ustida ishlash jarayoni (1-4 sinf tarbiya darsi).

          Jamiyat bilan doimiy munosabatni ushlab turuvchi, o‘z-o‘zini anglab, har bir harakatini muvofiqlashtiruvchi shaxsga xos bo‘lgan eng muhim va umumiy xususiyat - bu uning faolligidir.

          12-mavzu:Boshlang‘ich sinflarda “Tarbiya” darslarini tashkil etishda tarbiyaviy treninglar.   

            Darsning tuzilishi oddiy va ancha murakkab bo’lishi mumkin. Bu o’quv materialining mazmuni, darsning didaktik maqsadi, o’quvchilar va jamoa sifatida sinfning xususiyatlariga bog’liq. O‘quvchilarni  kuzatish  va undan to‘plangan ma’lumotlar umumiylik va nisbiylik kasb etishi.Pedagogik  ta’sir  ko‘rsatishning  shakl  va  metodlari.  O‘quvchilarning individual  xususiyatlarini  hisobga  olish.  O‘quvchilarni  o‘rganish,  ularga tarbiyaviy  ta’sir  ko‘rsatish.  Pedagogik  ta’sir  ko‘rsatish  metodikasi. Pedagogik  ta’sir  ko‘rsatishning  asosiy  usullari.  Pedagogik  ta’sirning ta’lim-tarbiyadagi o‘rni. Pedagogik ta’sir k)fsatish turlari.

         13-mavzu: Boshlang’ich sinflarda ”Tarbiya” darslarini inovatsion yondashuv asosida tashkil etish.

        Boshlang’ich sinflarda ”Tarbiya” darslarini inovatsion yondashuv asosida tashkil etish.Innovatsiyon yondashuv asosida ta’lim-tarbiya jarayonida samaradorlikka erishish. Innovatsiyon yondashuv asosida tashkil etiladigan dars ishlanmasini tuzish.

         14-mavzu:  Guruh  jamoasini  tashkil  etish  va  uni  tarbiyalash

metodikasi.Shaxsga  jamoa  orqali  tarbiyaviy  ta’sir  ko‘rsatishning

shakl va metodlari.

         Jamoa xaqida tushuncha. Jamoada shaxsning qaror topishi. Guruh rahbari ishida o‘quvchilar jamoasini tashkil etish, shakllantirish va jamoada shaxsni tarbiyalash -  tarbiyaning yetakchi  koidasi. O‘quvchilarning jamoa turmush tarzi, meyorlari  va  qoidalari.  Guruh  rahbari  ishining  o‘ziga  xos  xususiyati.

Jamoada shaxsni tarbiyalashda yakka tartibdagi yondashuvning ahamiyati.Gurux  rahbari  o‘quvchilarni  yakka  tartibda  va  ularni  jamoa  bilan tarbiyalashda  ota-onalar  bilan  o‘zaro  hamkorlik.  Ota-onalar  bilan  ish  olib borishning an’anaviy tarkib topgan shakli, bu ota-onalar yig‘ilishlari.

           Mustaqil  fikrlovchi  erkin  shaxsni  shakllantirish  -  ta’lim  va kadrlar tayyorlash  milliy  modelining  asosiy  maqsadi.  Shark  mutafakkirlari asarlarida  komil  insonni  tarbiyalash  masalasi.  O‘quvchilar  jamoasining shakllanish boskichlari. Jamoada o‘quvchilarning o‘zini o‘zi boshqarishi. Jamoa an’analari. Shaxs va jamoa. O‘quvchilar jamoasi.Jamoaning  rivojlanish  darajasini  belgilash  metodikasi.  Jamoa rivojlanishining  dastlabki  bosqichi.  Komil  inson  shaxsini  tarbiyalashda jamoaning  o‘rni  va  ahamiyati.  O‘quvchining  rivojlanishi  muhim  jarayon. O‘quvchining kamolotiga, ruhiyatiga, fe’l-atvori  shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar.

          15-mavzu: Mehnat tarbiyasi. Oila tarbiyasini tashkil etish shakl, metod va  vositalari.Oila  va  jamoatchilik  bilan  olib  boriladigan  tarbiyaviy ishlar metodikasi

          Oila  haqida  tushuncha  va  uning  mohiyati.  Oilaviy  munosabatlar.Oilaning  maqsadi  va  vazifalari.  Ota-onaning  farzand  oldidagi  burchlari. Farzandning ota-ona oldidagi burchlari.  Oila va islom. Donishmandlar oila hakida.Oila tarbiyasining mohiyati.  Oila tarbiyasining obyektiv  va subyektiv omillari.  Oila tarbiyasida bolalarni  ayliy jihatdan tarbiyalash  muhimdir. Aqliy  tarbiya.  Oilada tarbiyaviy  ishlar. 

         Ota-onalar bilan olib boriladigan ishlar. Oila, ta’lim muassasasi, mahalla va jamoatchilik hamkorligi.Oila  muammolari.  Tashkilotchining  oila  va  jamoatchilik  bilan  olib boradigan  tarbiyaviy  ishlari.  Darsdan  tashqari  o‘tkaziladigan  to‘garaklar. Oila — tarbiya o‘chog‘i. Oila — jamiyat negizi. Oila va jamiyat — mohiyatan bir- biri bilan chambarchas bog‘lik. Oila tarbiyasi. Guruh  rahbari  va  tashkilotchining  oila  va  jamoatchilik  bilan  olib boradigan  ishlari.  O‘qituvchi-guruh  rahbari  sifatida.  Ota-onalar  guruhi majlisini muntazam tashkil etish. Ota-onalarga pedagogik bilim berish. Ota- onalar  uchun  ma’ruza.  Birinchi  ota-onalar  guruh  majlisini  tashkil  qilish

metodikasi.

III. Amaliy mashg‘ulotlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar

Amaliy mashg‘ulotlarida talabalar ” Boshlang’ich ta’limda tarbiya fani” o fanidan ma’ruza darslarida olgan nazariy bilimlarini mustahkamlash bilan birga, amaliy mashg’ulotlar mavzulari bo‘yicha tayyorgarlik ko‘rish jarayonida qo‘shimcha adabiyotlar va tarixiy manbalar bilan tanishish orqali qo‘shimcha bilim va xulosalar chiqarish ko‘nikmalarini shakllantirishdan iborat. Natijada ularning bilim doiralari ilmiy jihatdan asoslangan holda kengayadi.

“Boshlang’ich ta’limda tarbiya fani” fani bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlarining tavsiya etiladigan mavzulari:

1. “Boshlang’ich ta’limda tarbiya fanini o’qitish metodikasi”  fanining  maqsadi  va vazifalari

2. Milliy tarbiya konsepsiyasi.

3. Milliy urf-odat, qadriyat va an’analar-tarbiya asosi.

4. Ta`lim-tarbiya jarayonida oila, mahalla va ta`lim muassasi integratsiyasi

5. Tarbiya jarayonini  samaradorligini oshirishda ilg`or xorijiy tajribalar

6. Boshlang’ich ta’limda tarbiya jarayonining mazmuni va mohiyati.

7. Tarbiyaning umumiy metodlari,shakllari va vositalari

8.Boshlang`ich sinf o`quvchilarida muvafaqiyatga erishishga intilish motivi shaxsning ustuvor xususiyati sifatida  

9.Boshlang`ich sinf o`quvchilarida ijtimoiy kompetensiyalarni shakllantirishda ta`lim taxnologiyalaridan foydalanish (1-4 sinf tarbiya darsi).

10.Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida hikmatlardan foydalanish orqali tayanch kompetensiyalarni shakllantirish. 

11.Boshlang`ich sinf o`quvchilarida ijobiy  fazilatlarini shakllantirish mexanizmi  (1-4sinf tarbiya darsi).

12. Tarbiya darslarida o`quvchini o`z ustida ishlash jarayoni (1-4 sinf tarbiya darsi).

13. Boshlang’ich sinflarda ”Tarbiya” darslarini innovatsion yondashuv asosida tashkil etish.

14. Boshlang‘ich sinflarda “Tarbiya” darslarini tashkil etishda tarbiyaviy treninglar.  

15. Guruh  jamoasini  tashkil  etish  va  uni  tarbiyalash metodikasi Shaxsga  jamoa  orqali  tarbiyaviy  ta’sir  ko‘rsatishning shakl va metodlari

       18. Mehnat tarbiyasi. Oila tarbiyasini tashkil etish shakl, metod va  vositalari.

Izoh: Ishchi fan dasturini shakllantirish jarayonida ishchi o‘quv rejada mazkur mashg‘ulot turiga ajratilgan soat hajmiga mos ishlar tanlab bajariladi.

IV. Mustaqil ta’limni tashkil etishning shakli va mazmuni

Mustaqil ta’limdan ko‘zlangan maqsad va vazifalar - bu talabalarda mustaqil bilim olish ko‘nikmalarini shakllantirishdan iborat. Mustaqil ta’lim seminar mashg‘ulotlariga tayyorgarlik ko‘rishdan tashqari fan dasturida ko‘rsatilmagan, ammo fan bo‘yicha talabaning bilim doirasini kengaytiruvchi qo‘shimcha mavzular doirasida berilgan topshiriqlarni bajarishni o‘z ichiga oladi.

Mustaqil ta’lim uchun tavsiya etiladigan mavzular:

1.  Tarbiyaning umumiy ta’rifi. Tarbiya jarayoni va uning mohiyati.

2.  Farobiyning  komil  inson  haqidagi  fikrlari.  Beruniyning

moddiy va ma’naviy olam yaxlitligi to‘g‘risidagi qarashlari.

3.  O’zini  - o‘zi  boshkarishning  usullari.  O‘zini  - o‘zi  idora  qilish  va

tarbiyalash.

4.  “Boshlang’ich ta’limda tarbiya fanini o’qitish metodikasi” fanining predmeti, maqsadi va vazifalari.

5.  Pedagogning o‘quvchilar bilan muomala olib borishning mohiyati.

6.  Guruh rahbarining faoliyati ko‘p qirrali va sermazmun ekanligi.

7.  Guruh  rahbari  ishida  o‘quvchilar  jamoasini  tashkil  etish,

shakllantirish.

8.  O‘qituvchi faoliyatida o‘quvchilar jamoasini shakllantirish asosiy

vazifa.

9.  Oila haqida tushuncha va uning mohiyati. Oila va islom.

10.  O‘quvchilarning  bilish  faolligini  taraqqiy  ettirishda  guruh

rahbarining vazifasi.

11.  O‘quvchilarda  intizomlilikni  tarbiyalashda  guruh  rahbarining

maqsadi va vazifalari.

12.  Rejalashtirish  haqida  tushuncha.  Guruh  rahbari  ishini

rejalashtirishning o‘ziga xos xususiyati.

13.  Tarbiyaviy  ishlarga  rahbarlik  qiluvchi  tashkilotchining

vazifalari.

14.  Tarbiyaviy  ishlar  tashkilotchisining  qobiliyati  va

ishbilarmonligi.

15.  Jamoa o‘zini o‘zi boshqarish qo‘mitasi sifatida.

16.  Tarbiya metodlarining maqsadi, vazifalari va turkumlanishi.

17.  Xalq  og‘zaki  ijodi  namunalaridan  tarbiyaviy  maqsadparda

foydalanish yo‘llari.

18.  Rejalashtirishda  guruh  rahbarining  pedagogik  tayyorgarligi,

tajriba va shaxsiy xususiyatlari.

19.Sharq mutafakkirlari ijodida tarbiya tushunchasi

20. Jadid namoyondalarining ta’lim- tarbiyaga oid qarashlari

       21Oila  va  jamoatchilik  bilan  olib  boriladigan  tarbiyaviy ishlar metodikasi

       22. Mehnat tarbiyasi. Oila tarbiyasini tashkil etish shakl, metod va  vositalari.

       Izoh: Ishchi fan dasturini shakllantirish jarayonida ishchi o‘quv rejada mazkur Mustaqil ta’lim uchun belgilangan soat hajmidan tashqari soatlar hajmiga mos mavzular tanlab belgilanadi.