Milliy g‘oya, ma’naviyat asoslari va huquq ta’limi

І. Fanning mazmuni.

        Fanni o‘qitishdan maqsad –  davlat-huquq masalalari tug‘risidagi tushuncha va kategoriyalarni o‘rganish, davlat va huquqni o‘ziga xos xususiyatlarini ifodalovchi asosiy koida va tamoyyillarini o‘zlashtirish hamda umumnazariy bilimlarning amaliy faoliyatdagi ahamiyatini anglashdan iborat.

Fanning vazifasi -  davlat va huquqni inson va jamiyatga nisbatan faoliyatining mohiyati, ijtimoiy qimmati va ahamiyati hakida ilmiy dunyokarashni hamda ularning keyingi davlat huquqiy faoliyatlarida normativ xujjatlarni sharxlash va ko‘llash moharatini  o‘rganiladi.   Ijtimoiy muammolarni shaxs va jamiyat manfaatlaridan kelib chiqib va davlat-huquqiy nuqtai-nazarida turib xal etish uquvi va malakasini shakillantirishdan fan sifatida   tushunchalari ochib beriladi. Ma’rifiy va tarbiyaviy vazifalarni bajarib, zamonaviy ijtimoiy siyosiy hayotda ijobiy xulk atvorini shakllantirishga yordam beradi.  

ІІ.   Nazariy qism (ma’ruza mashg‘ulotlari)

ІІ.І. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi:

I – MODUL. Davlat va huquq nazariyasi

 1-mavzu: Davlat va huquq nazariyasi  -umumnazariy fan

Davlat va huquq nazariyasi va tarixi fanining predmeti hamda uning o‘ziga xos xususiyatlari. Davlat va huquq nazariyasi va tarixi fanining siyosatshunoslik, sotsiologiya, iqtisodiyot nazariyasi, tarix va boshqa gumanitar fanlar bilan aloqasi. Davlat va huquq nazariyasi va tarixi -yuridik fanlar tizimida. Davlat va huquq nazariyasi va tarixi fanining metodlari. Davlat va huquq nazariyasi va tarixi fanining funksiyalari. Davlat va jamiyat hayotining barcha sohalarini liberallashtirish, isloh qilish va modernizatsiyalashda davlat va huquq nazariyasi va tarixi fanining roli.

2-mavzu: Davlat va huquq nazariyasi kelib chiqishi

Davlatgacha bo‘lgan jamiyatlarda: ijtimoiy normalar va ijtimoiy hokimiyat. Davlat – jamiyat mavjud bo‘lishining bir shakli sifatida. Davlat va huquqni vujudga kelishi to‘g‘risidagi diniy, patriarxal, irrigatsion, zo‘ravonlik, ijtimoiy – shartnoma, psixologik, tarixiy-materialistik va boshqa nazariyalar. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida jamiyat, davlat va huquq masalalari.

3-mavzu: Davlat va huquq nazariyasi kelib chiqishi

Davlatgacha bo‘lgan jamiyatlarda: ijtimoiy normalar va ijtimoiy hokimiyat. Davlat – jamiyat mavjud bo‘lishining bir shakli sifatida. Davlat va huquqni vujudga kelishi to‘g‘risidagi diniy, patriarxal, irrigatsion, zo‘ravonlik, ijtimoiy – shartnoma, psixologik, tarixiy-materialistik va boshqa nazariyalar. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida jamiyat, davlat va huquq masalalari. 

  4-mavzu: Huquq tushunchasi, belgilari, mohiyati va prinsiplari.

Huquqning funksiyalari. Huquqning mohiyati haqidagi nazariyalar: tabiiy-huquq, normativ, psixologik, tarixiy-huquq, sinfiy va islom huquqi doktrinasi. Huquqni tushunishga zamonaviy yondashuvlar. 

5-mavzu: Huquq tushunchasi, belgilari, mohiyati va prinsiplari.

Huquqning funksiyalari. Huquqning mohiyati haqidagi nazariyalar: tabiiy-huquq, normativ, psixologik, tarixiy-huquq, sinfiy va islom huquqi doktrinasi. Huquqni tushunishga zamonaviy yondashuvlar. 

 6-mavzu: Davlat funksiyalari.

 Davlat tipologiyasi muammosiga formatsiyaviy va sivilizatsiyaviy yondashuvlar.   Davlatning shakllari tushunchasi va uning tarkibiy elementlari. Davlat shakllarining rivojlanishi va o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar. Davlatning boshqaruv shakllari: respublika va monarxiya. Davlatning tuzilish shakllari: unitar, federativ va konfederativ. Siyosiy rejim: tushunchasi va turlari. O‘zbekiston Respublikasi davlat shaklining o‘ziga xos xususiyatlari.

7-mavzu: Davlat shakillari.

 Davlat shakillari.yondashuvlar.   Davlatning shakllari tushunchasi va uning tarkibiy elementlari. Davlat shakllarining rivojlanishi va o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar. Davlatning boshqaruv shakllari: respublika va monarxiya. Davlatning tuzilish shakllari: unitar, federativ va konfederativ. Siyosiy rejim: tushunchasi va turlari. O‘zbekiston Respublikasi davlat shaklining o‘ziga xos xususiyatlari.

8-mavzu: Davlat shakillari.

 Davlat shakillari.yondashuvlar. Davlatning shakllari tushunchasi va uning tarkibiy elementlari. Davlat shakllarining rivojlanishi va o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar. Davlatning boshqaruv shakllari: respublika va monarxiya. Davlatning tuzilish shakllari: unitar, federativ va konfederativ. Siyosiy rejim: tushunchasi va turlari. O‘zbekiston Respublikasi davlat shaklining o‘ziga xos xususiyatlari.

9-mavzu: Davlat mexanizmi:

 Davlat mexanizmida hokimiyatlar bo‘linishi tamoyili: nazariya va amaliyot. Davlat apparati tushunchasi. Davlat apparatini tashkil etish va faoliyatini amalga oshirish tamoyillari. Davlat organlari tizimi: tushunchasi, tasnifi. O‘zbekistonda davlat hokimiyatini amalga oshirishning huquqiy asoslari. O‘zbekiston Respublikasida jamiyatni  yangilash va demokratlashtirish sharoitida davlat mexanizmini isloh qilish masalalari.

10-mavzu: Davlat mexanizmi:

 Davlat mexanizmida hokimiyatlar bo‘linishi tamoyili: nazariya va amaliyot. Davlat apparati tushunchasi. Davlat apparatini tashkil etish va faoliyatini amalga oshirish tamoyillari. Davlat organlari tizimi: tushunchasi, tasnifi. O‘zbekistonda davlat hokimiyatini amalga oshirishning huquqiy asoslari. O‘zbekiston Respublikasida jamiyatni  yangilash va demokratlashtirish sharoitida davlat mexanizmini isloh qilish masalalari.

11-mavzu: Jamiyatning siyosiy tizimi va davlat

Davlat va huquqning paydo bo‘lishi haqidagi: diniy, patriarxal, irrigatsion, zo‘rlik, ijtimoiy – shartnoma, psixologik va  tarixiy-materialistik nazariyalar. Davlat tushunchasi va belgilari. Davlat mohiyati va uning ijtimoiy ahamiyati to‘g‘risidagi turli nazariyalar. Davlat hokimiyati – ijtimoiy hokimiyatning muhim shakli sifatida. Davlat hokimiyatining belgilari.

12-mavzu: Huquq mohiyati.

Huquqning funksiyalari. Huquqning mohiyati haqidagi nazariyalar: tabiiy-huquq, normativ, psixologik, tarixiy-huquq, sinfiy va islom huquqi doktrinasi. Huquqni tushunishga zamonaviy yondashuvlar. 

  13-mavzu: Davlat prinsiplari va funksiyalari.

Davlat funksiyalari tushunchasi. Davlat funksiyasining davlat maqsadi va vazifalari bilan o‘zaro nisbati. Davlat funksiyalarini turli asoslarga ko‘ra tasniflash. Davlat funksiyalarini amalga oshirish shakllari. Davlat funksiyalarining rivojlanishi va o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar. O‘zbekiston Respublikasida demokratik huquqiy davlat qurish va fuqarolik jamiyatini shakllantirish sharoitida davlat funksiyalarining o‘zgarishi va yangilanishi

14-mavzu. Huquq  shakillari manbalari.

Huquq shakllari (manbalari). Huquq ijodkorligi. Huquq tizimi. Huquqni amalga oshirish. Huquq normalarini sharhlash. Huquqiy hulq-atvor. Huquqbuzarlik va yuridik javobgarlik. Qonuniylik va huquqiy tartibot. Hozirgi zamonning asosiy huquqiy tizim va oilalari

15-mavzu. Huquq  shakillari manbalari.

Huquq shakllari (manbalari). Huquq ijodkorligi. Huquq tizimi. Huquqni amalga oshirish. Huquq normalarini sharhlash. Huquqiy hulq-atvor. Huquqbuzarlik va yuridik javobgarlik. Qonuniylik va huquqiy tartibot. Hozirgi zamonning asosiy huquqiy tizim va oilalari

16-mavzu: Huquq ijodkorligi .

Huquqning ijodkorligi. Huquqning mohiyati haqidagi nazariyalar: tabiiy-huquq, normativ, psixologik, tarixiy-huquq, sinfiy va islom huquqi doktrinasi. Huquqni tushunishga zamonaviy yondashuvlar. 

17-mavzu: Huquq ijodkorligi .

Huquqning ijodkorligi. Huquqning mohiyati haqidagi nazariyalar: tabiiy-huquq, normativ, psixologik, tarixiy-huquq, sinfiy va islom huquqi doktrinasi. Huquqni tushunishga zamonaviy yondashuvlar. 

18-mavzu. Huquq normalari.

Huquq shakllari (manbalari). Huquq ijodkorligi. Huquq tizimi. Huquqni amalga oshirish. Huquq normalarini sharhlash. Huquqiy hulq-atvor. Huquqbuzarlik va yuridik javobgarlik. Qonuniylik va huquqiy tartibot. Hozirgi zamonning asosiy huquqiy tizim va oilalari

19-mavzu. Huquq normalari.

Huquq shakllari (manbalari). Huquq ijodkorligi. Huquq tizimi. Huquqni amalga oshirish. Huquq normalarini sharhlash. Huquqiy hulq-atvor. Huquqbuzarlik va yuridik javobgarlik. Qonuniylik va huquqiy tartibot. Hozirgi zamonning asosiy huquqiy tizim va oilalari

20-mavzu: Huquqiy ong va ularning madiniyati,ularning ahamiyati.

Huquqiy psixologiya va huquqiy mafkura. Huquqiy ongning turlari va darajalari. Huquqiy ongning funksiyalari. Huquqiy madaniyat: tushunchasi, tuzilishi, darajalari. Huquqiy tarbiya – huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishning zarur sharti. Huquqiy nigilizm va huquqiy idealizm. Huquqiy nigilizmni bartaraf qilish muammolari. O‘zbekistonda fuqarolar huquqiy ongi va madaniyatini yuksaltirishda “Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy Dasturi”ning ahamiyati

21-mavzu: Huquqiy munosabatlar.

 Huquqiy munosabatlarni normativ tartibga solishning obyektiv zaruriyati. Ijtimoiy normalar tizimi: urf-odat, diniy, ahloqiy normalar, jamoat tashkilotlari qoidalari va boshqa ijtimoiy normalar. Ijtimoiy normalarning umumiy va o‘ziga xos xususiyatlari. Huquq - ijtimoiy munosabatlarni normativ tartibga solishning turi sifatida.

  22-mavzu: Huquq tizimi va qonunchilik tizimi.

Huquq tizimi munosabatlarni normativ tartibga solishning obyektiv zaruriyati. Huquq tizimi normalar tizimi: urf-odat, diniy, ahloqiy normalar, jamoat tashkilotlari qoidalari va boshqa ijtimoiy normalar. Huquq tizimi normalarning umumiy va o‘ziga xos xususiyatlari. Huquq tizimi munosabatlarni normativ tartibga solishning turi sifatida.

23-mavzu: Huquq tizimi va qonunchilik tizimi.

Huquq tizimi munosabatlarni normativ tartibga solishning obyektiv zaruriyati. Huquq tizimi normalar tizimi: urf-odat, diniy, ahloqiy normalar, jamoat tashkilotlari qoidalari va boshqa ijtimoiy normalar. Huquq tizimi normalarning umumiy va o‘ziga xos xususiyatlari. Huquq tizimi munosabatlarni normativ tartibga solishning turi sifatida.

       II – MODUL. Davlat va huquq tarixi

24-mavzu:  Davlat va huquq tarixi fanining predmeti, metodi va vazifalari

Fanning maqsad-vazifalari, predmeti va ahamiyati, davlat va huquq tarixining huququqiy fanlar tizimida tutgan o‘rni, davlat va huquqi tarihini davrlarga bo‘lib o‘rganilishi, manbalar haqida qiskacha ma’lumot.

25-mavzu:Hozirgi zamon asosiy huquqiy tizimlari va oilalari.

Hozirgi zamon davlat hokimiyati organlari tizimi. Hozirgi zamon milliy huquqiy tizimining shakllanishi.

26-mavzu: O‘zbekiston hududida qadimgi davlatlarning vujudag kelishi va huquqiy munosabatlarning shakllari.

 O‘zbekiston hududidagi qadimgi davlatlarning tashkil topishi xususiyatlari. Uzbekiston hududidagi ilk davltlarning kelib chiqishi shart-sharoitlari, sabablari va xususiyatlari

O‘zbekistonda huquqning kelib chiqishi va manbalari. “Avesto”-qadimgi davrning asosiy huquq manbayi. Qadimgi davrda mulkiy munosabatlarning tartibga solinishi. Nikoz va oila huquqi

27-mavzu: Qadimgi Sharq, Yunoniston va  Rim davlati va huquqi

Qadimgi Misr va Bobilning davlati va huquqi. Qadimgi Xitoy va Hindiston davlati va huquqi. Qadimgi Yunon va Rim siyosiy tuzumining shakllanishi. Qadimgi Yunoniston va Rim huquqining rivojlanish xususiyatlari

28-mavzu:  Arab xalifaligining davlati va huquqi

Arab xalifaligining oliy, markaziy va mahalliy hokimiyat organlari. Musulmon huquqiy tizimining xususiyatlari. IX–XIIIasrlarda Movarounnahrda  davlatchilikning rivojlanishi. IX–XIII asrlarda O‘zbekiston hududidagi davlatlarning ijtimoiy-siyosiy tuzumi

29-mavzu:  IX-XII asrlarda O’zbekiston hududida davlati va huquqi

Islom huquqning vujudga kelishi va rivojlanish xususiyatlari, islom huquqi manbalari. Shariat bo‘yicha mulkiy munosabatlarning tartibga solinishi.

      Somoniylar davati va huquqi. G‘aznaviylar davlati va huquqi. Qoraxoniylar davlati va huquqi. Saljuqiylar davlati va huquqi. Xorazmshoxlar davlati va huquqi

30- mavzu: Amir Temur va Temuriylar davlati va huquqi

XIV asrda Mavorounnahrda markazlashgan davlatning tashkil topishi. Amir Temur davlatida boshqaruv tizimi. “Temur tuzuklari”da davlat huquqi masalalarning tartibga  olnishi. Shayboniylar davlati va huquqi. Ashtarxoniylar davlati va huquqi

31- mavzu: Shayboniylar davlati va huquqi.O’zbek xonliklari davlat tuzimi va huquqi

Buxoro xonligining ijtimoiy-siyosiy tuzumi. Xiva xonligining ijtimoiy-siyosiy tuzumi. Qo’qon xonligi davlatchiligi va huquqi.

32-mavzu:Yangi davr Buyuk Britaniya va Fransiya davlati va huquq.

Buyuk Britaniya siyosiy tuzumi. Fransiya davlati siyosiy tuzumi. XX asr boshlarida Fransiya davlati hududida davlat va huquq.

33-mavzu:Yangi davr Germaniya va AQSH davlati va huquqi.

Germaniya va AQSH siyosiy tuzumi. Germaniya va AQSH davlati siyosiy tuzumi. XX asr boshlarida Germaniya va AQSH davlati hududida davlat va huquq.

34-mavzu: Rossiya podsholigi mustamlakachiligi davrida  O‘zbekiston hududida davlat va huquq.

O‘rta Osiyoning Rossiya podsholigi tomonidan bosib olinishi va Turkiston O‘lkasining siyosiy tuzumi. Rossiya podsholigi protektorati sifatida Buxoro amirligi va Xiva xonligining siyosiy tuzumi. XX asr boshlarida O‘rta Osiyo hududida davlat va huquq. O‘zbekiston SSRning tashkil topishi va uning siyosiy-huquqiy tizimi.

35-mavzu: O‘zbekiston Respublikasida huquqiy davlati va fuqorolik jamiyatining shakllanishi.

 O‘zbekiston Respublikasining davlat hokimiyati organlari tizimi. O‘zbekiston Respublikasi milliy huquqiy tizimining shakllanishi.

36-mavzu: O‘zbekiston Respublikasida huquqiy davlati va fuqorolik jamiyatining shakllanishi.

 O‘zbekiston Respublikasining davlat hokimiyati organlari tizimi. O‘zbekiston Respublikasi milliy huquqiy tizimining shakllanishi.

37-mavzu:Taraqqiyotning yangi bosqichida O‘zbekiston davlati va huquq.Tarqqiyot strategiyasi.

Taraqqiyotning yangi bosqichida O‘zbekiston Respublikasining davlat hokimiyati organlari tizimi. O‘zbekiston Respublikasi milliy huquqiy tizimining shakllanishi.

38-mavzu:Taraqqiyotning yangi bosqichida O‘zbekiston davlati va huquq.Tarqqiyot strategiyasi.

Taraqqiyotning yangi bosqichida O‘zbekiston Respublikasining davlat hokimiyati organlari tizimi. O‘zbekiston Respublikasi milliy huquqiy tizimining shakllanishi.